HABER AKIŞI

Özbekistan kuruyan Aral Gölü'nün yatağını ormana çevirmek istiyor

 Tarih: 01-06-2018 14:35:14

Büyüklüğü nedeniyle deniz diye de adlandırılan Aral Gölü'nün kuruması Orta Asya için tam bir çevre felaketi oldu. Göl yatağına çöken toksik kimyasal maddeler cidddi sağlık problemlerine yol açıyor. Acaba Özbekistan hükümetinin göl yatağına milyonlarca ağaç dikerek bir orman oluşturma projesi bölgede yaşayan Karakalpak halkı için bir kurtuluş olabilecek mi?

78 yaşındaki Elmas Tolvaşev kumların içinde ayaklarını sürüyerek iskeleti kalmış bir balıkçı teknesine doğru yürüyor.

10 kadar tekneden oluşan balıkçı filosu enkazına göz kulak oluyormuş gibi tepeden bakan deniz feneri Moynak'ın bir zamanlar Aral Gölü üzerinde capcanlı bir balıkçı limanı olduğunun acıklı bir kanıtı.

Bir zamanların balıkçısı Tolvaşev, "Karakalpakların tarihi denizle başlar" diyor. "Babalar oğullarına kuşaktan kuşağa önce balıkçılığı öğretmiştir."

Moynak, Özbekistan içindeki yarı özerk Karakalpak Cumhuriyeti'nin kalbi. Zamanında Özbekistan'ın balık tüketiminin yüzde 98'i bu kasabadan geliyordu.

"Ben Moynak'ın ilk Müslüman kaptanıydım, teknemin adı da Volga'ydı. Kaptanlar genellikle Rus kökenli olurdu" diyor gururla.

"Burada 250 balıkçı teknesi vardı. Her gün 600-700 kilo balık tutardım. Şimdi deniz kurudu" diye ekliyor.

Aral gölü 1960'larda Sovyet yönetiminin göle su veren iki nehrin suyunu sulama amaçlı olarak geniş pamuk tarımı alanlarına yönlendirmesiyle kurumaya başladı.

Pamuk üretiminde büyük patlama yaşanırken, Kremlik burada bir sorun olduğunu kabul etmedi. Yerel halk gölün nasıl çekildiğini kanıtlamak için her yıl geriye giden sahil şeridini çubuklarla işaretlemeye başladı.

Suyum hacmi küçüldükçe tuzluluk oranı yükselmeye ve herşeyi zehirlemeye başladı

"Balık azaldıkça azaldı ve sonunda sadece balık ölüsü tutmaya başladık. Şimdi gençler başka ülkelere iş aramaya gitmek zorunda" diyor Elmas Tolvaşev.

Aral gölü sonunda eski büyüklüğünün yüzde 10'una kadar indi, yani İrlanda büyüklüğünde bir göl yok oldu. Fakat etkilenen sadece balıkçılık değil.

Kaptan Tolvaşev eliyle yukarıyı göstererek, "Eskisi gibi değil. Hava kötüleşti. Havada sürekli toz var" diye konuşuyor.

Hayatlar tehlikede

Doktor Yoldaşbey Dosimov 1980'lerde Moynak hastanesine sahil şeridi 20 kilometre çekildiği sıralarda tayin edilmiş

Bölgeye has bazı hastalıklar olduğunu hatırlıyor:

"Solunum yolları hastalıkları, tüberküloz ve böbrek sorunları çok yaygındı. Daha yakın zamana kadar çocuklarda çok fazla ishal vakası görülüyordu."

Sovyet yetkililer Özbekistan ve Kazakistan'da pamuk tarımını geliştirirken kullanılan tarım ve haşere ilaçlarının nehirler yoluyla Aral'a akarak bütün canlıları zehirleyeceğini hesap edememişlerdi.

Sulara karışan kimyasal maddeler bir çok sağlık sorunu yarattı ve su çekildikçe sorunlar daha da ağırlaştı.

Göl kurudukça göle akmış olan tarım ilaçlarından kalan zehirli kimyasal maddeler dibe çöküp kuruyan yatakta kaldılar. Çölleşen göl yatağından kalkan tozlar ise çok geniş bir bölgede insanlar tarafından hala solunuyor.

Bölge insanları arasında büyüme sorunları, azalan doğurganlık, ciğer ve kalp hastalıkları çok yaygın, kanser oranı arttı.

Bir araştırmaya göre akciğer kanseri oranı 1981'den 1991'e kadar iki misline çıktı.

Bir başka araştırmaya göre 1990'ların sonlarına gelindiğinde çocuk ölümleri binde 60-110 arasındaydı. Oysa aynı dönemde Özbekistan'da çocuk ölümü oranı binde 48, Rusya'da binde 28 idi.

Bu sağlık sorunları onlarca yıl herkes bildiği halde konuşulmayan bir konu olarak kaldı. Yetkililer Aral gölünün kuruduğıunu ancak Sovyetler Birliği dağıldıktan sonra kabul ettiler.

Bir kez sorun kabul edildiğinde çözüm için de bazı adımlar atılabildi.

Doktor Dosimov göl yatağında orman yetiştirme projesinin Karakalpak halkının sağlığını ciddi şekilde iyileştireceğini düşünüyor.

"Kuruyan gölün insan sağlığı üzerindeki etkisini azaltmaları gerekiyor, bunun için saksaul ağacı dikiyorlar" diyor.

Su yatağında orman

Moynak'dan kilometrelerce mesafede yan yana iki iki traktör yan yana ilerliyor. Bundan 40 yıl önce suyun 25 metre altında olan tuzlu su yatağını ağaç tohumlamasına hazırlıyorlar.

Traktörlerin her birinin arka kısmında oturan gençler açılan çukurlara tohum atıyor.

Ekimi yapanlardan biri "Yağmur da yağsa güneş de açsa bu iki hafta içinde bir hektarın dikimini tamamlamamız lazım. Son günlerde soğuk ve yağışlıydı ama hedefimizi tutturana kadar çalışacağız" diyor.

Göl yatağına saksaul ağacı tohumları atılıyor. Saksaul, Orta Asya bozkırlarına mahsus çalımsı bir ağaç turu ve şu anda Özbekistan'ın iklim değişikliğine karşı mücadelesinde elindeki ilk koz.

Ormancı Orazbey Allanazarov, "Yetişkin bir saksaul ağacı, kökleriyle 10 tona kadar toprağı tutabilir" diyor.

Ağaçlar sayesinde su yatağındaki tozların havaya karışması önlenecek. Plana göre, kuruyan bütün göl yatağı bu ağaçlarla kaplanacak.

2,5 metre kadar boylanmış beyazımsı gri çalıları okşarcasına ellerken heyecanını gizleyemeyen Allanazarov, "Burada ektiğimiz her üç ağaçtan ikisi tuttu. Bu iyi bir netice" diyor.

Bu uzun vadeli bir proje. Bize gösterilen saksaullar beş yıl önce ekilmiş.

Allanazarov, "Saksaulu seçmemizin sebebi, kuru ve tuzlu toprakta yaşayabilmesi" diye ekliyor.

Uzun vadeli bir proje

Ağaçlar sıra sıra, birbirinden 10 metre mesafeyle dikiliyor. Böylece her birinin büyüdüğü zaman atacağı tohumlarla araların da dolacağı hesaplanıyor.

Şu andaki dikim hızıyla göl yatağının tamamen ormanlaşması 150 yıl alabilecek.

Allanazarov, "Yavaş gidiyoruz" diyor. "Süreci hızlandırmamız lazım. Fakat bunun için paraya ve daha fazla yabancı yatırıma ihtiyacımız var."

Tecrübeli balıkçı kaptanı Elmas Tolvaşev gibi Orazbay Allanazarov da Aral gölünün eski günlerine dönmesinin mümkün olmayabileceğini biliyor.

Fakat en azından şimdi bu bölgede yaşayan Karakalpak halkının yaşam kalitesinin düzeltilebileceği umudu var.

Pamuk tarımının balıkçılığa tercih edilmesinden bir ömür sonra...

  Bu haber 282 defa okunmuştur.
  YORUMLAR YORUM YAP | 0 Yorum
  FACEBOOK YORUM
Yorum
  DİĞER DÜNYA HABERLERİ
  GÜNDEM HABERLERİ
Dünya Kupası'nda yöneteceği her maça 2 bin 500 euro Dünya Kupası'nda yöneteceği her maça 2 bin 500 euro Tüm Dünya'da futbol heyecanı yaşanırken, Rusya'da devam eden turnuvadaki karşıla..
SDÜ'deki Prof Özdemir'in yazdığına bakın SDÜ'deki Prof Özdemir'in yazdığına bakın Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi’nde görevli Prof. Dr. Ahmet..
Sağlıkta şiddet durmuyor: Sakarya'da acil servis doktorunu dövdüler. Sağlıkta şiddet durmuyor: Sakarya'da acil servis doktorunu dövdüler. Sakarya'nın Pamukova ilçesinde düğünde kavga edip yaralananların yakınları, hast..
YSK Başkanı açıkladı: İki kez oy kullanırken fotoğraf paylaşan kadın gözaltına alındı YSK Başkanı açıkladı: İki kez oy kullanırken fotoğraf paylaşan kadın gözaltına alındı YSK Başkanı Sadi Güven açıklama yaptı. Belçika’da bir vatandaşın oy kullandıktan..
  SİYASET HABERLERİ
Kılıçdaroğlu: Devlet ile hükümet farklıdır Kılıçdaroğlu: Devlet ile hükümet farklıdır Kılıçdaroğlu, bugünkü seçim çalışmalarına PERPA Ticaret Merkezi'nde, PERPA Yönet..
Washington Post'tan köşe yazısı: Erdoğan'ı Mağlup Etme Arayışı Washington Post'tan köşe yazısı: Erdoğan'ı Mağlup Etme Arayışı Amerika'nın önde gelen gazetelerinden Washington Post, yaklaşan 24 Haziran seçim..
Demirtaş'ın yazısı, New York Times'da yayınlandı Demirtaş'ın yazısı, New York Times'da yayınlandı Edirne'de tutuklu HDP'nin Cumhurbaşkanı adayı Selahattin Demirtaş'ın köşe yazısı..
AP üyesi Sommer; Erdoğan kazanırsa AB üyelik süreci bitmeli' AP üyesi Sommer; Erdoğan kazanırsa AB üyelik süreci bitmeli' Alman Hıristiyan Demokrat Birliği'nden (CDU) Avrupa Parlamentosu üyesi Renate ..
  SPOR HABERLERİ
Bu sezonun adı ''Lefter'' Bu sezonun adı ''Lefter'' Her sezon bir efsane ismin verildiği Süper Lig'de, 2018-2019 sezonunun ismi, Fen..
Rusya'da Mesut ve İlkay protesto edildi Rusya'da Mesut ve İlkay protesto edildi Alman taraftarların Mesut Özil ve İlkay Gündoğan’a tepkisi dinmek bilmiyor...
Dünya kupası rehberi... Takımlar, yıldızlar... Dünya kupası rehberi... Takımlar, yıldızlar... Dünyası Kupası, bugün ev sahibi Rusya'nın Suudi Arabistan'la yapacağı açılış maç..
  YEREL HABERLERİ
Ordu yeni stadına kavuşuyor Ordu yeni stadına kavuşuyor Ordu Büyükşehir Belediye Başkanı Enver Yılmaz: "Tamamlandığında 150 milyon liray..
İza buğdayı Anadolu ile tanışıyor İza buğdayı Anadolu ile tanışıyor Bolu Belediyesi tarafından yetiştirilen iza buğdayının çiftçilere tanıtılması iç..
KahramanKazan'da can dostlar unutulmuyor KahramanKazan'da can dostlar unutulmuyor KahramanKazan Belediyesi ekipleri, havaların ısınmasıyla birlikte sokak hayvanla..
  KÜLTÜR-SANAT HABERLERİ
Bükreş'ten 'Kelebekler'e En İyi Film ödülü Bükreş'ten 'Kelebekler'e En İyi Film ödülü Tolga Karaçelik'in yönettiği Tuğçe Altuğ, Tolga Tekin, Bartu Küçükçağlayan'ın ba..
Munzur'da OHAL'e rağmen festival Munzur'da OHAL'e rağmen festival Dersim Dernekleri Federasyonu (DEDEF), her yıl Temmuz ayının son haftası Tunceli..
Berkay Tren Yalıkavak’ı çoşturdu Berkay Tren Yalıkavak’ı çoşturdu “Happy Hour” partilerinin tercih edilen mekanı Tren Beach Yalıkavak’ta sahne ala..
  YAŞAM HABERLERİ
İnternette soğan esprileri İnternette soğan esprileri Soğan ve patates fiyatlarının önlenememesi sosyal medya kullanıcıları tarafından..
Dünya Kupası'nda kadın muhabire canlı yayında taciz Dünya Kupası'nda kadın muhabire canlı yayında taciz Dünya Kupası heyecanı sürerken Moskova'daki Alman yayın kuruluşu Deutsche Welle'..
Trende doğdu, 25 yıl bedava seyahat edecek! Trende doğdu, 25 yıl bedava seyahat edecek! Paris'te trende doğan bir bebeğe, 25 yaşına kadar bedava ulaşım hakkı verildi! T..
100 yıllık “Uyuyan güzel” gözlerini açtı iddiası 100 yıllık “Uyuyan güzel” gözlerini açtı iddiası İtalya'da 'Uyuyan Güzel' ismi verilen Rosalia Lombardo mumyası ile ilgili müthi..
Türk Tabipler Birliği'nin başlattığı "Aşı Candır" Kampanyasını destekliyor musunuz?
HAVA DURUMU
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Galatasaray 34 24 7 3 75 33 75 +42
2 Fenerbahçe 34 21 4 9 78 36 72 +42
3 Medipol Başakşehir 34 22 6 6 62 34 72 +28
4 Beşiktaş 34 21 5 8 69 30 71 +39
5 Trabzonspor 34 15 9 10 63 51 55 +12
6 Göztepe 34 13 11 10 49 50 49 -1
7 Sivasspor 34 14 13 7 45 53 49 -8
8 Kasımpaşa 34 13 14 7 57 58 46 -1
9 Kayserispor 34 12 14 8 44 55 44 -11
10 Yeni Malatyaspor 34 11 13 10 38 45 43 -7
11 Akhisarspor 34 11 14 9 44 53 42 -9
12 Aytemiz Alanyaspor 34 11 16 7 55 59 40 -4
13 Bursaspor 34 11 17 6 43 48 39 -5
14 Antalyaspor 34 10 16 8 40 59 38 -19
15 Atiker Konyaspor 34 9 16 9 38 42 36 -4
16 Osmanlıspor FK 34 8 17 9 49 60 33 -11
17 Gençlerbirliği 34 8 17 9 37 54 33 -17
18 Karabükspor 34 3 28 3 20 86 12 -66
Takım O G M B A Y P AV
1 Çaykur Rizespor 34 20 5 9 68 38 69 +30
2 MKE Ankaragücü 34 18 7 9 55 34 63 +21
3 Boluspor 34 18 10 6 53 30 60 +23
4 Ümraniyespor 34 17 9 8 49 35 59 +14
5 BB Erzurumspor 34 14 9 11 56 44 53 +12
6 Gazişehir Gaziantep FK 34 15 11 8 57 38 53 +19
7 Altınordu 34 15 11 8 55 45 53 +10
8 Balıkesirspor Baltok 34 16 11 7 56 46 52 +10
9 İstanbulspor 34 14 12 8 45 39 50 +6
10 Elazığspor 34 13 12 9 53 44 48 +9
11 Giresunspor 34 13 13 8 50 44 47 +6
12 Adanaspor 34 12 15 7 41 56 43 -15
13 Eskişehirspor 34 12 14 8 63 56 41 +7
14 Adana Demirspor 34 11 15 8 44 47 41 -3
15 Denizlispor 34 10 16 8 43 47 38 -4
16 Samsunspor 34 7 12 15 32 46 36 -14
17 Manisaspor 34 7 24 3 31 80 15 -49
18 Gaziantepspor 34 2 28 4 18 100 1 -82
Takım O G M B A Y P AV
1 Hatayspor 34 23 4 7 63 15 76 +48
2 Menemen Belediyespor 34 22 4 8 68 26 74 +42
3 Afjet Afyonspor 34 21 6 7 62 31 70 +31
4 Sivas Belediyespor 34 19 5 10 57 29 67 +28
5 Keçiörengücü 34 19 8 7 77 41 64 +36
6 Sancaktepe Belediyespor 34 16 7 11 58 32 59 +26
7 İnegölspor 34 17 9 8 53 41 59 +12
8 Sarıyer 34 13 16 5 44 45 44 -1
9 Tokatspor 34 11 13 10 37 45 43 -8
10 Etimesgut Belediyespor 34 11 14 9 44 47 42 -3
11 Kastamonuspor 1966 34 12 18 4 46 49 40 -3
12 Eyüpspor 34 11 17 6 52 62 39 -10
13 Tuzlaspor 34 10 16 8 42 51 38 -9
14 Bodrumspor 34 10 16 8 39 53 38 -14
15 Amed Sportif 34 10 14 10 37 41 37 -4
16 Bucaspor 34 10 15 9 51 60 36 -9
17 Kocaeli Birlikspor 34 4 26 4 30 78 13 -48
18 Mersin İdmanyurdu 34 1 32 1 19 133 17 -114
Takım O G M B A Y P AV
1 Manisa BBSK 34 23 5 6 60 27 75 +33
2 Bayburt Grup Özel İdare 34 17 6 11 51 33 62 +18
3 Kemerspor 2003 34 15 7 12 62 44 57 +18
4 Bayrampaşa 34 16 9 9 43 34 57 +9
5 Düzcespor 34 14 7 13 41 34 55 +7
6 Ofspor 34 16 11 7 41 27 55 +14
7 Halide Edip Adıvar SK 34 13 9 12 45 33 51 +12
8 Erbaaspor 34 13 12 9 46 41 48 +5
9 Batman Petrolspor 34 12 10 12 43 36 48 +7
10 Yeni Altındağ Bld. 34 11 14 9 42 44 42 -2
11 Çatalcaspor 34 10 13 11 33 37 41 -4
12 Kozan Belediyespor 34 11 17 6 42 52 39 -10
13 Yomraspor 34 9 15 10 23 42 37 -19
14 Erzin Belediyespor 34 10 18 6 35 53 36 -18
15 Bergama Belediyespor 34 8 16 10 35 54 34 -19
16 12 Bingölspor 34 7 14 13 28 42 34 -14
17 Orhangazi Belediyespor 34 6 15 13 34 52 31 -18
18 Çanakkale Dardanel SK 34 5 18 11 35 54 26 -19
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
11.08.2017 21:45 İstanbul Başakşehir 1 - 0 Bursaspor
12.08.2017 20:00 Teleset M. Akhisarspor 1 - 0 Demir Grup Sivasspor
12.08.2017 21:50 Aytemiz Alanyaspor 1 - 3 Kasımpaşa
12.08.2017 20:00 Gençlerbirliği 1 - 1 Kardemir Karabükspor
12.08.2017 21:45 Göztepe 2 - 2 Fenerbahçe
13.08.2017 21:45 Beşiktaş 2 - 0 Antalyaspor
13.08.2017 20:00 Evkur Yeni Malatyaspor 3 - 1 Osmanlispor FK
13.08.2017 20:00 Trabzonspor 2 - 1 Atiker Konyaspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
11.08.2017 20:00 Ankaragücü 0 - 0 Erzurum BB
12.08.2017 21:00 İstanbulspor 2 - 2 Eskişehirspor
12.08.2017 21:45 Adanaspor 3 - 0 Denizlispor
12.08.2017 19:05 Ç.Rizespor 4 - 1 Manisaspor
13.08.2017 19:30 Boluspor 2 - 2 Giresunspor
13.08.2017 21:45 Gaziantepspor 0 - 3 Umraniyespor
13.08.2017 19:30 Samsunspor 0 - 0 Gaziantep Bykşhr Bld.
13.08.2017 21:45 Balıkesirspor 2 - 2 Adana D.Spor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
09.09.2017 16:30 Kocaeli Birlik Spor 1 - 0 Etimesgut Belediyespor
09.09.2017 16:30 İnegölspor 2 - 1 Bodrumspor
10.09.2017 16:00 Keçiörengücü 4 - 1 Hatayspor
10.09.2017 16:30 Sancaktepespor 3 - 0 Tuzlaspor
10.09.2017 16:30 Eyüpspor 1 - 4 Bucaspor
10.09.2017 15:30 Amed Sportif 1 - 1 4 Eylül Bld.
10.09.2017 19:00 Afjet Afyonspor 3 - 1 Mersin İ.Y.
10.09.2017 16:00 Kastamonuspor 0 - 2 Tokatspor
10.09.2017 16:30 Sarıyer 1 - 3 Menemen Bld.
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
23.09.2017 15:30 Erbaaspor 1 - 0 12 Bingolspor
23.09.2017 16:00 Manisa Büyükşehir Belediyespor 2 - 0 Erzin Belediyespor
23.09.2017 15:00 Batman Pet. 2 - 0 Orhangazispor
23.09.2017 16:00 Halide Edip Adivar Spor 2 - 0 Ofspor
23.09.2017 16:00 Catalcaspor 1 - 3 Tekirova Bld.
23.09.2017 15:00 Bayburt Genclikspor 2 - 3 Yeni Altindag Belediyespor
23.09.2017 16:00 Bergama Belediyespor 4 - 2 Dardanelspor
24.09.2017 16:00 Bayrampaşa 2 - 1 Yomraspor
24.09.2017 15:30 Kozan Belediyespor 3 - 2 Duzcespor
HABER ARŞİVİ
Yukarı