HABER AKIŞI

Özbekistan kuruyan Aral Gölü'nün yatağını ormana çevirmek istiyor

 Tarih: 01-06-2018 14:35:14

Büyüklüğü nedeniyle deniz diye de adlandırılan Aral Gölü'nün kuruması Orta Asya için tam bir çevre felaketi oldu. Göl yatağına çöken toksik kimyasal maddeler cidddi sağlık problemlerine yol açıyor. Acaba Özbekistan hükümetinin göl yatağına milyonlarca ağaç dikerek bir orman oluşturma projesi bölgede yaşayan Karakalpak halkı için bir kurtuluş olabilecek mi?

78 yaşındaki Elmas Tolvaşev kumların içinde ayaklarını sürüyerek iskeleti kalmış bir balıkçı teknesine doğru yürüyor.

10 kadar tekneden oluşan balıkçı filosu enkazına göz kulak oluyormuş gibi tepeden bakan deniz feneri Moynak'ın bir zamanlar Aral Gölü üzerinde capcanlı bir balıkçı limanı olduğunun acıklı bir kanıtı.

Bir zamanların balıkçısı Tolvaşev, "Karakalpakların tarihi denizle başlar" diyor. "Babalar oğullarına kuşaktan kuşağa önce balıkçılığı öğretmiştir."

Moynak, Özbekistan içindeki yarı özerk Karakalpak Cumhuriyeti'nin kalbi. Zamanında Özbekistan'ın balık tüketiminin yüzde 98'i bu kasabadan geliyordu.

"Ben Moynak'ın ilk Müslüman kaptanıydım, teknemin adı da Volga'ydı. Kaptanlar genellikle Rus kökenli olurdu" diyor gururla.

"Burada 250 balıkçı teknesi vardı. Her gün 600-700 kilo balık tutardım. Şimdi deniz kurudu" diye ekliyor.

Aral gölü 1960'larda Sovyet yönetiminin göle su veren iki nehrin suyunu sulama amaçlı olarak geniş pamuk tarımı alanlarına yönlendirmesiyle kurumaya başladı.

Pamuk üretiminde büyük patlama yaşanırken, Kremlik burada bir sorun olduğunu kabul etmedi. Yerel halk gölün nasıl çekildiğini kanıtlamak için her yıl geriye giden sahil şeridini çubuklarla işaretlemeye başladı.

Suyum hacmi küçüldükçe tuzluluk oranı yükselmeye ve herşeyi zehirlemeye başladı

"Balık azaldıkça azaldı ve sonunda sadece balık ölüsü tutmaya başladık. Şimdi gençler başka ülkelere iş aramaya gitmek zorunda" diyor Elmas Tolvaşev.

Aral gölü sonunda eski büyüklüğünün yüzde 10'una kadar indi, yani İrlanda büyüklüğünde bir göl yok oldu. Fakat etkilenen sadece balıkçılık değil.

Kaptan Tolvaşev eliyle yukarıyı göstererek, "Eskisi gibi değil. Hava kötüleşti. Havada sürekli toz var" diye konuşuyor.

Hayatlar tehlikede

Doktor Yoldaşbey Dosimov 1980'lerde Moynak hastanesine sahil şeridi 20 kilometre çekildiği sıralarda tayin edilmiş

Bölgeye has bazı hastalıklar olduğunu hatırlıyor:

"Solunum yolları hastalıkları, tüberküloz ve böbrek sorunları çok yaygındı. Daha yakın zamana kadar çocuklarda çok fazla ishal vakası görülüyordu."

Sovyet yetkililer Özbekistan ve Kazakistan'da pamuk tarımını geliştirirken kullanılan tarım ve haşere ilaçlarının nehirler yoluyla Aral'a akarak bütün canlıları zehirleyeceğini hesap edememişlerdi.

Sulara karışan kimyasal maddeler bir çok sağlık sorunu yarattı ve su çekildikçe sorunlar daha da ağırlaştı.

Göl kurudukça göle akmış olan tarım ilaçlarından kalan zehirli kimyasal maddeler dibe çöküp kuruyan yatakta kaldılar. Çölleşen göl yatağından kalkan tozlar ise çok geniş bir bölgede insanlar tarafından hala solunuyor.

Bölge insanları arasında büyüme sorunları, azalan doğurganlık, ciğer ve kalp hastalıkları çok yaygın, kanser oranı arttı.

Bir araştırmaya göre akciğer kanseri oranı 1981'den 1991'e kadar iki misline çıktı.

Bir başka araştırmaya göre 1990'ların sonlarına gelindiğinde çocuk ölümleri binde 60-110 arasındaydı. Oysa aynı dönemde Özbekistan'da çocuk ölümü oranı binde 48, Rusya'da binde 28 idi.

Bu sağlık sorunları onlarca yıl herkes bildiği halde konuşulmayan bir konu olarak kaldı. Yetkililer Aral gölünün kuruduğıunu ancak Sovyetler Birliği dağıldıktan sonra kabul ettiler.

Bir kez sorun kabul edildiğinde çözüm için de bazı adımlar atılabildi.

Doktor Dosimov göl yatağında orman yetiştirme projesinin Karakalpak halkının sağlığını ciddi şekilde iyileştireceğini düşünüyor.

"Kuruyan gölün insan sağlığı üzerindeki etkisini azaltmaları gerekiyor, bunun için saksaul ağacı dikiyorlar" diyor.

Su yatağında orman

Moynak'dan kilometrelerce mesafede yan yana iki iki traktör yan yana ilerliyor. Bundan 40 yıl önce suyun 25 metre altında olan tuzlu su yatağını ağaç tohumlamasına hazırlıyorlar.

Traktörlerin her birinin arka kısmında oturan gençler açılan çukurlara tohum atıyor.

Ekimi yapanlardan biri "Yağmur da yağsa güneş de açsa bu iki hafta içinde bir hektarın dikimini tamamlamamız lazım. Son günlerde soğuk ve yağışlıydı ama hedefimizi tutturana kadar çalışacağız" diyor.

Göl yatağına saksaul ağacı tohumları atılıyor. Saksaul, Orta Asya bozkırlarına mahsus çalımsı bir ağaç turu ve şu anda Özbekistan'ın iklim değişikliğine karşı mücadelesinde elindeki ilk koz.

Ormancı Orazbey Allanazarov, "Yetişkin bir saksaul ağacı, kökleriyle 10 tona kadar toprağı tutabilir" diyor.

Ağaçlar sayesinde su yatağındaki tozların havaya karışması önlenecek. Plana göre, kuruyan bütün göl yatağı bu ağaçlarla kaplanacak.

2,5 metre kadar boylanmış beyazımsı gri çalıları okşarcasına ellerken heyecanını gizleyemeyen Allanazarov, "Burada ektiğimiz her üç ağaçtan ikisi tuttu. Bu iyi bir netice" diyor.

Bu uzun vadeli bir proje. Bize gösterilen saksaullar beş yıl önce ekilmiş.

Allanazarov, "Saksaulu seçmemizin sebebi, kuru ve tuzlu toprakta yaşayabilmesi" diye ekliyor.

Uzun vadeli bir proje

Ağaçlar sıra sıra, birbirinden 10 metre mesafeyle dikiliyor. Böylece her birinin büyüdüğü zaman atacağı tohumlarla araların da dolacağı hesaplanıyor.

Şu andaki dikim hızıyla göl yatağının tamamen ormanlaşması 150 yıl alabilecek.

Allanazarov, "Yavaş gidiyoruz" diyor. "Süreci hızlandırmamız lazım. Fakat bunun için paraya ve daha fazla yabancı yatırıma ihtiyacımız var."

Tecrübeli balıkçı kaptanı Elmas Tolvaşev gibi Orazbay Allanazarov da Aral gölünün eski günlerine dönmesinin mümkün olmayabileceğini biliyor.

Fakat en azından şimdi bu bölgede yaşayan Karakalpak halkının yaşam kalitesinin düzeltilebileceği umudu var.

Pamuk tarımının balıkçılığa tercih edilmesinden bir ömür sonra...

  Bu haber 384 defa okunmuştur.
  YORUMLAR YORUM YAP | 0 Yorum
  FACEBOOK YORUM
Yorum
  DİĞER DÜNYA HABERLERİ
  GÜNDEM HABERLERİ
AKP Sözcüsü Ömer Çelik: ABD Büyükelçiliğine silahlı saldırı açık bir provokasyondur AKP Sözcüsü Ömer Çelik: ABD Büyükelçiliğine silahlı saldırı açık bir provokasyondur AKP Sözcüsü Ömer Çelik, Ankara'daki ABD Büyükelçiliğine bu sabah düzenlenen sila..
TRT’de tasfiye tedirginliği TRT’de tasfiye tedirginliği TRT personeli, emekliliği teşvik eden ve “istihdam fazlası personel” olarak tanı..
ABD Büyükelçiliği'ne silahlı saldırı! ABD Büyükelçiliği'ne silahlı saldırı! ABD’nin Ankara Büyükelçiğine yönelik kimliği belirsiz kişilerce silahlı saldırı ..
Meteoroloji'den tatilcilere kritik uyarı Meteoroloji'den tatilcilere kritik uyarı Bayramda tatil beldelerine ve memleketlerine giden vatandaşların aşırı sıcaklara..
  SİYASET HABERLERİ
Erdoğan: Oyununuzu gördük ve meydan okuyoruz Erdoğan: Oyununuzu gördük ve meydan okuyoruz Cumhurbaşkanı ve AKP Lideri Tayyip Erdoğan, AKP'nin olağan kongresi öncesi salon..
CHP’li Emecan, mevsimlik işçilerin dramını Meclise taşıdı CHP’li Emecan, mevsimlik işçilerin dramını Meclise taşıdı CHP İstanbul Milletvekili Emine Gülizar Emecan Mevsimlik işçilerin yaşadıkları s..
MHP'nin TBMM'deki sandalye sayısı 50'ye yükseldi MHP'nin TBMM'deki sandalye sayısı 50'ye yükseldi MHP'nin TBMM'deki sandalye sayısı, İYİ Parti'nin 2. Olağanüstü Kurultayı'nda Gen..
  SPOR HABERLERİ
9 Süper Lig ekibine TFF'den 2.6'şar milyon TL 9 Süper Lig ekibine TFF'den 2.6'şar milyon TL Spor Toto Süper Lig Lefter Küçükandonyadis Sezonu'nun ilk haftası tamamlandı. 9 ..
Ramil Guliyev altın madalya kazandı Ramil Guliyev altın madalya kazandı Avrupa Atletizm Şampiyonası 200 metre finalinde milli atlet Ramil Guliyev, birin..
  KÜLTÜR-SANAT HABERLERİ
Boğaziçi Film Festivali'ne başvurular uzatıldı Boğaziçi Film Festivali'ne başvurular uzatıldı Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın desteklediği, Anadolu Ajansı'nın Global İletişim ..
“Cumartesi Anneleri’nin direnişi umarım herkese ulaşır” “Cumartesi Anneleri’nin direnişi umarım herkese ulaşır” Sanatçı Ceylan Ertem, kayıp yakınlarıyla beraber Cumartesi Anneleri’nin direnişi..
Youtube'u korkutan film! Youtube'u korkutan film! Korku filmi The Nun'ın fragmanı 'fazla korkutucu' bulundu. Altı saniyelik fragma..
  YAŞAM HABERLERİ
Türkiye'de ilk: Hava taksi Türkiye'de ilk: Hava taksi Denizlili Hüseyin Ümit Ercan, yamaç paraşütüyle başladığı pilotluk merakını hava..
Uzayda yeni bir çöl bulundu Uzayda yeni bir çöl bulundu Evrenin en eski galaksilerini izleyen astronotlar, bir uzay çölü daha tespit ett..
Yargıtay'dan 'yıllık izin' kararı: İşveren belirler Yargıtay'dan 'yıllık izin' kararı: İşveren belirler Yargıtay, milyonlarca çalışanı yakından ilgilendiren emsal nitelikte bir karara ..
Türk Tabipler Birliği'nin başlattığı "Aşı Candır" Kampanyasını destekliyor musunuz?
HAVA DURUMU
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Galatasaray 34 24 7 3 75 33 75 +42
2 Fenerbahçe 34 21 4 9 78 36 72 +42
3 Medipol Başakşehir 34 22 6 6 62 34 72 +28
4 Beşiktaş 34 21 5 8 69 30 71 +39
5 Trabzonspor 34 15 9 10 63 51 55 +12
6 Göztepe 34 13 11 10 49 50 49 -1
7 Sivasspor 34 14 13 7 45 53 49 -8
8 Kasımpaşa 34 13 14 7 57 58 46 -1
9 Kayserispor 34 12 14 8 44 55 44 -11
10 Yeni Malatyaspor 34 11 13 10 38 45 43 -7
11 Akhisarspor 34 11 14 9 44 53 42 -9
12 Aytemiz Alanyaspor 34 11 16 7 55 59 40 -4
13 Bursaspor 34 11 17 6 43 48 39 -5
14 Antalyaspor 34 10 16 8 40 59 38 -19
15 Atiker Konyaspor 34 9 16 9 38 42 36 -4
16 Osmanlıspor FK 34 8 17 9 49 60 33 -11
17 Gençlerbirliği 34 8 17 9 37 54 33 -17
18 Karabükspor 34 3 28 3 20 86 12 -66
Takım O G M B A Y P AV
1 Çaykur Rizespor 34 20 5 9 68 38 69 +30
2 MKE Ankaragücü 34 18 7 9 55 34 63 +21
3 Boluspor 34 18 10 6 53 30 60 +23
4 Ümraniyespor 34 17 9 8 49 35 59 +14
5 BB Erzurumspor 34 14 9 11 56 44 53 +12
6 Gazişehir Gaziantep FK 34 15 11 8 57 38 53 +19
7 Altınordu 34 15 11 8 55 45 53 +10
8 Balıkesirspor Baltok 34 16 11 7 56 46 52 +10
9 İstanbulspor 34 14 12 8 45 39 50 +6
10 Elazığspor 34 13 12 9 53 44 48 +9
11 Giresunspor 34 13 13 8 50 44 47 +6
12 Adanaspor 34 12 15 7 41 56 43 -15
13 Eskişehirspor 34 12 14 8 63 56 41 +7
14 Adana Demirspor 34 11 15 8 44 47 41 -3
15 Denizlispor 34 10 16 8 43 47 38 -4
16 Samsunspor 34 7 12 15 32 46 36 -14
17 Manisaspor 34 7 24 3 31 80 15 -49
18 Gaziantepspor 34 2 28 4 18 100 1 -82
Takım O G M B A Y P AV
1 Hatayspor 34 23 4 7 63 15 76 +48
2 Menemen Belediyespor 34 22 4 8 68 26 74 +42
3 Afjet Afyonspor 34 21 6 7 62 31 70 +31
4 Sivas Belediyespor 34 19 5 10 57 29 67 +28
5 Keçiörengücü 34 19 8 7 77 41 64 +36
6 Sancaktepe Belediyespor 34 16 7 11 58 32 59 +26
7 İnegölspor 34 17 9 8 53 41 59 +12
8 Sarıyer 34 13 16 5 44 45 44 -1
9 Tokatspor 34 11 13 10 37 45 43 -8
10 Etimesgut Belediyespor 34 11 14 9 44 47 42 -3
11 Kastamonuspor 1966 34 12 18 4 46 49 40 -3
12 Eyüpspor 34 11 17 6 52 62 39 -10
13 Tuzlaspor 34 10 16 8 42 51 38 -9
14 Bodrumspor 34 10 16 8 39 53 38 -14
15 Amed Sportif 34 10 14 10 37 41 37 -4
16 Bucaspor 34 10 15 9 51 60 36 -9
17 Kocaeli Birlikspor 34 4 26 4 30 78 13 -48
18 Mersin İdmanyurdu 34 1 32 1 19 133 17 -114
Takım O G M B A Y P AV
1 Manisa BBSK 34 23 5 6 60 27 75 +33
2 Bayburt Grup Özel İdare 34 17 6 11 51 33 62 +18
3 Kemerspor 2003 34 15 7 12 62 44 57 +18
4 Bayrampaşa 34 16 9 9 43 34 57 +9
5 Düzcespor 34 14 7 13 41 34 55 +7
6 Ofspor 34 16 11 7 41 27 55 +14
7 Halide Edip Adıvar SK 34 13 9 12 45 33 51 +12
8 Erbaaspor 34 13 12 9 46 41 48 +5
9 Batman Petrolspor 34 12 10 12 43 36 48 +7
10 Yeni Altındağ Bld. 34 11 14 9 42 44 42 -2
11 Çatalcaspor 34 10 13 11 33 37 41 -4
12 Kozan Belediyespor 34 11 17 6 42 52 39 -10
13 Yomraspor 34 9 15 10 23 42 37 -19
14 Erzin Belediyespor 34 10 18 6 35 53 36 -18
15 Bergama Belediyespor 34 8 16 10 35 54 34 -19
16 12 Bingölspor 34 7 14 13 28 42 34 -14
17 Orhangazi Belediyespor 34 6 15 13 34 52 31 -18
18 Çanakkale Dardanel SK 34 5 18 11 35 54 26 -19
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
17.08.2018 21:45 Trabzonspor 3 - 1 Demir Grup Sivasspor
18.08.2018 19:15 Bursaspor 0 - 0 Kayserispor
18.08.2018 21:45 Antalyaspor 3 - 3 Atiker Konyaspor
18.08.2018 21:45 Evkur Yeni Malatyaspor 1 - 0 Fenerbahçe
19.08.2018 19:15 Erzurum BB 1 - 3 Beşiktaş
19.08.2018 21:45 Aytemiz Alanyaspor 0 - 2 Ankaragücü
19.08.2018 21:45 Galatasaray 1 - 0 Göztepe
19.08.2018 19:15 Teleset M. Akhisarspor 1 - 1 Ç.Rizespor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
11.08.2017 20:00 Ankaragücü 0 - 0 Erzurum BB
12.08.2017 21:00 İstanbulspor 2 - 2 Eskişehirspor
12.08.2017 21:45 Adanaspor 3 - 0 Denizlispor
12.08.2017 19:05 Ç.Rizespor 4 - 1 Manisaspor
13.08.2017 19:30 Boluspor 2 - 2 Giresunspor
13.08.2017 21:45 Gaziantepspor 0 - 3 Umraniyespor
13.08.2017 19:30 Samsunspor 0 - 0 Gaziantep Bykşhr Bld.
13.08.2017 21:45 Balıkesirspor 2 - 2 Adana D.Spor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
09.09.2017 16:30 Kocaeli Birlik Spor 1 - 0 Etimesgut Belediyespor
09.09.2017 16:30 İnegölspor 2 - 1 Bodrumspor
10.09.2017 16:00 Keçiörengücü 4 - 1 Hatayspor
10.09.2017 16:30 Sancaktepespor 3 - 0 Tuzlaspor
10.09.2017 16:30 Eyüpspor 1 - 4 Bucaspor
10.09.2017 15:30 Amed Sportif 1 - 1 4 Eylül Bld.
10.09.2017 19:00 Afjet Afyonspor 3 - 1 Mersin İ.Y.
10.09.2017 16:00 Kastamonuspor 0 - 2 Tokatspor
10.09.2017 16:30 Sarıyer 1 - 3 Menemen Bld.
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
23.09.2017 15:30 Erbaaspor 1 - 0 12 Bingolspor
23.09.2017 16:00 Manisa Büyükşehir Belediyespor 2 - 0 Erzin Belediyespor
23.09.2017 15:00 Batman Pet. 2 - 0 Orhangazispor
23.09.2017 16:00 Halide Edip Adivar Spor 2 - 0 Ofspor
23.09.2017 16:00 Catalcaspor 1 - 3 Tekirova Bld.
23.09.2017 15:00 Bayburt Genclikspor 2 - 3 Yeni Altindag Belediyespor
23.09.2017 16:00 Bergama Belediyespor 4 - 2 Dardanelspor
24.09.2017 16:00 Bayrampaşa 2 - 1 Yomraspor
24.09.2017 15:30 Kozan Belediyespor 3 - 2 Duzcespor
HABER ARŞİVİ
Yukarı